نظریه بازی و خط مشی - Game Theory and Policy
ساعت ٩:۳٤ ‎ب.ظ روز جمعه ۱۳ اردیبهشت ۱۳٩٢  کلمات کلیدی: خط مشی

نظریه بازی به یررسی تصمیمات عقلایی در محیطی رقابتی بین دو یا چند نفر می پردازد. شرایط رقابتی به گونه ای است که بازده هر گزینه برای یک طرف، مرتبط به نتایج گزینه طرف دیگر است. در این نظریه از خط مشی گذاری، بهترین پیامد را به عملکرد تصمیم گیرنده مقابل وابسته می سازد.

در تئوری بازی نظر بر این است مه تصمیم گیران در مورد گزینه هایی به انتخاب می پردازند که با هم ارتباط خیلی نزدیک دارند. خط مشی گذاری باید به نحوی رفتار خو در به عملکرد اشخاص دیگر نیز باشد. شاید تعبیر بازی برای این فرایند خوشایند نباشد و به طور غیر مستقیم موجب این گمان در اذهان شود که تئوری بازی برای وضعیت های جدی مناسب نیست. اما علی رغم چنین گمانی تئوری بازی برای تصمیمات در مورد جنگ و صلح، کاربرد سلاح های هسته ای، سیاست های بین المللی، مذاگرات و تشکیل ائتلاف در مجلس یا ملل متحد و دیگر صحنه های سیاسی قابلیت استفاده دارد. یک بازیگر ممکن است یک شخص، یک گروه یا دولت باشد. در واقع هر شخصی با هدف های معین قادر به انجام دادن یک عمل عقلایی است.

نظریه بازی یک الگوی ذهنی و استقرایی خط مشی گذاری است. این تئوری توضیح نمی دهد که افراد واقعاً چگونه تصمیم می گیرند ولی نشان می دهد که اگر افراد کاملاً عقلایی تصمیم بگیرند، در وضعیت های رقابت آمیز به چه صورت موضع خواهند به کار می رود، زمانی که پیامد تصمیم گیری به عملکردهای دو شرکت کننده یا بیشتر بستگی پیدا می کند.

ضوابط بازی آشکار می سازد که چه انتخاب هایی در اختیار تمامی بازیگران قرار دارد. گزینه ها غالباً در یک جدول ماتریسی نشان داده می شود که انتخاب های ثانوی هر بازیگر و تمامی پیامدهای بازی را ارائه می دهد. ساده ترین شکل آن، یک ماتریس دو در دو است؛ به این ترتیب که فقط دو بازیگر در بازی شرکت کرده و هر شرکت کننده در بازی، فقط دو گزینه دارد که باید از میان آنها انتخاب نماید:

 

بازیگر الف

 

گزینه دوم

گزینه اول

نتیجه

نتیجه

گزینه اول

بازیگر ب

نتیجه

نتیجه

گزینه دوم

 

در خانه های ماتریس، پیامد احتمالی نشان داده است. در نظریه بازی نتیجه واقعی و بازده هر بازیگر به امتیاز او و رقیبانش در بازی بستگی دارد. امتیاز اختصاص یافته به هر نتیجه، به صورت ارزش های عددی و کمی، در یکی از خانه های ماتریس منظور می شود. این انتیاز ها نشانگر عکس العمل های متفاوت بازیکنان در برابر نتایج مختلف است ؛ زیرا بازیکنان نتایج را به صورتی متقاوت ارزیابی می کنند، در داخل هر خانه دو ارزش عددی برای هر بازیکن وجود دارد.

برای روشن شدن موضوع مثال ذیل را در نظر بگیرید: فرض کنید که دو راننده خودروهای خود را با سرعت زیاد در جهت مخالف یکدیگر، هدایت می کنند، و قسمتی از هر خودرو بر روی خط میانی جاده قرار دارد. اگر هیچ کدام از رانندگان مذکور مسیر خودروی خود را به سمت راست خود تغییر ندهند، با هم برخورد خواهند کرد، ولی راننده ای که جهت خودروی خود را تغییر می دهد، بازنده محسوب می شود، زیرا زودتر ترسیده است. البته هر دو راننده ترجیح می دهند که از خطر مرگ جلوگیری کنند، ولی در همان حال نمی خواهند که به خاطر " ترسو بودن " مورد نکوهش قرار گیرند. نتیجه" این بازی، بستگی به تصمیم این دو راننده دارد. در اینجا هر راننده باید پیش بینی کند که "راننده دیگر چگونه عمل خواهد کرد"

بررسی ماتریس نشان می دهد که به نفع هر دو راننده است که برای کاهش احتمال خطر بزرگ(-10)، به طور صحیح رانندگی کنند. اما ماتریس خیلی ساده به نظر می رسد. یکی از دو راننده یا هر دوی آنها ممکن است نتایج را به صورتی غیر از آنچه که با اعداد مشخص شده، ارزیابی کنند. مثلاً هر بازیگر ممکن است گزینه مرگ را بر سرزنش شدن در بازی ترجیح دهد. هر بازیگر بایستی بکوشد که انتخاب های طرف دیگر را پیش بینی کند ولی هیچ کدام از آنها اطلاع کاملی درباره اعداد رقیب خود ندارند.

 

راننده الف

 

تغییر مسیر

ادامه مسیر

الف -5

الف -10

ادامه

راننده ب

ب +5

ب -10

مسیر

الف -1

الف +5

تغییر

ب -1

ب -5

مسیر

 

به علاوه همیشه امکان عدم وضوح و نشان دادن علائم نادرست به طرف مقابل وجود دارد. برای مثال ممکن است یک استراتژی در این بازی این باشد که به طرف مقابل وانمود شود که " حریف قبل از بازی وضعیت عادی نداشته و لاف زنان پشت فرمان نشسته و به نظر می رسد هیچ پروائی از مرگ ندارد. احتمالاً تاثیر این گفته بر طرف مقابل، این خواهد بود که ظن وی، دال بر پافشای حریف بر ادامه مسیر فعلی " تقویت شود و به سبب قریب الوقوع پنداشتن تصادم در شرایط موجود، اقدام به تغییر مسیر و واگذاری برد به حریف نماید.

اصل اساسی نظریه بازی وجود یک استراتژی است. استراتژی اشاره به تصمیم گیری عقلایی است که در آن برای رسیدن به بازده بهینه حتی بعد از در نظر گرفتن تمامی حرکات احتمال طرف مقابل اقداماتی طرح می شود. نظریه پردازان بازی برای تببین استراتژی عقلایی اصطلاح کم – زیاد را به کار می برند، صرف نظر از آنچه که حریف انجام می دهد، خواه یک بازیکن حداکثر زیان را کاهش دهد، یا حداقل سود را افزایش دهد. طرح استراتژی "کم – زیاد" را به عنوان بهترین استراتژی عقلایی می شناسند.

در اغلب موارد نظریه بازی به وسیله دانشمندان علوم اجتماعی بیشتر به عنوان یک ابزار تحلیلی معرفی شده تا اینکه برای مسئولان دولتی در زمینه خط مشی گذاری یک راهنمای عملی محسوب شود. شرایط نظریه بازی در زندگی واقعی به ندرت عینیت می یابد. گزینه های خط مشی به ندرت خود را به روشنی در یک ماتریس نشان می دهند. مهمتر اینکه خط مشی گذاران کمتر قادرند به ارزش های واقعی بازده گزینه های مختلف خط مشی خود یا مخالفان خود پی ببرند.

با این وجود این، نظریه بازی روش جالبی را از تفکر دقیق در مورد خط مشی هایی ناسازگار و متعارض ارائه می دهد.