بوروکراسی – Bureaucracy
ساعت ۳:۳۸ ‎ب.ظ روز پنجشنبه ٢٦ اردیبهشت ۱۳٩٢  کلمات کلیدی: تئوری های مدیریت

 

سازمان های بزرگ برای انجام دادن کارهای مربوط به خود به دستگاه پیچیده اداری نیاز دارند که در آن، اختیارات مدیران از طریق سلسله مراتب اعمال می شود و کارها بر اساس قوانین و مقررات خاصی صورت می پذیرد این سازمان مبین یک نوع بوروکراسی هستند .البته بوروکراسی، امروزه مفاهیم مختلفی را به خود گرفته است که گاهی به خود سازمان ها و گاهی به آثار و خواص آنها گفته می شود.

عبارت بوروکراسی از دو کلمه بورو به معنای دفتر و کراسی به معنی حکومت تشکیل شده است که نخستین بار در قرن هیجدهم در فرانسه مورد استفاده قرار گرفت .به طور کلی بوروکراسی به سه مفهوم می توان برخورد کرد

  1. به مفهوم سازمان بزرگ با تمام آثار منفی یا مثبت آن
  2. به معنی عدم کارآیی که در حقیقت خصوصیت منفی سازمان ها را بیان می کند
  3. به معنی سازمان با حداکثر کارایی که مفهوم مثبت از عبارت بوروکراسی را ارائه می نماید.

در زبان عامه مردم وقتی صحبت از بوروکراسی می شود منظور عدم کارایی دستگاه اداری است که با تشریفات زاید و پیچ و خم های غیر ضروری خود باعث کندی کارها و اختلال در امور جاری مربوط به مردم می شود و در حقیقت، بوروکراسی در مفهوم منفی آن مد نظر قرار می گیرد.

شکل ابتدایی بوروکراسی در کشورهایی نظیر مصر و یونان قدیم به هزاران سال پیش بر می گردد و از جهت طرح موضوع، چیزی جدید و نوظهور نیست. اگر در قدیم فقط حکومت های مرکزی مقتدر و دستگاه هایی مثل امپراتوری روم، ایران یا کلیسای کاتولیک دارای دستگاه بوروکراتیک با سلسله مراتب و تشریفات خاص بود، امروز علاوه بر اینکه همه کشورها دارای چنین حکومتی با دستگاه بوروکراتیک هستند، در شرکت ها و سازمان های خصوصی نیز نیاز به وجود چنین تشکیلات و سازمان هایی اجتناب ناپذیر شده است. در هر حال پیدایش بوروکراسی به مفهوم جدید آن به حاکمیت گسترده و همه جانبه دولت در دو قرن اخیر بر می گردد. به قول هانز روزنبرگ :

   "بخش ضروری و مهمی از ساخت حکومت، صرف نظر از آنکه در جهت خیر بکار افتد یا در راه شر، شامل یک سیستم وسیع و فراگیر، متشکل از مدیریت حرفه ای است و سلسله مراتب ماموران و کارگزاران منصوب آن است که جامعه کاملاً به آن وابستگی پیدا کرده است. در بدترین حکومت های استبدادی توتالیتر و در بهترین دموکراسی های لیبرال، زندگی ما تا حدود زیادی تحت حکومت نوعی بوروکراسی است "

تعریف مختلفی برای بوروکراسی شده است که به آن می پردازیم . پیتر بلاو در تعریف بوروکراسی می گوید:

" تشکیلات و ترتیباتی که از طریق هماهنگ کردن کار افراد برای  ایفای وظایف اداری متعدد، متنوع و پیچیده با نظمی خاص به وجود می آید."

فرهنگ عبارت خارجی چاپ 1813 آلمان بوروکراسی را " اقتدار یا قدرتی می داند که بخش ها و اجزای مختلف دولت بر اساس آن ادعا حاکمیت بر شهروندان را دارند. "

 

 اصول و مبانی مدیریت/جاسبی