ماکس وبر و بوروکراسی – Max Weber & Bureaucracy
ساعت ٢:٤۳ ‎ب.ظ روز جمعه ٢٧ اردیبهشت ۱۳٩٢  کلمات کلیدی: تئوری های مدیریت

ماکس وبر و بوروکراسی

 

ماکس وبر بوروکراسی را به مفهوم سازمان بزرگی می داند که دارای سلسله مراتب و قوانین و قواعد مخصوص بوده و در آن تقسیم کار صورت گرفته است .

به نظر ماکس وبر اعمال قدرت به سه طریق در سازمان ها مشروعیت پیدا می کند که به این شرح است:

  • اعمال قدرت بر اساس قانون – Authority

در این نوع اعمال قدرت، منطق اعتقاد به قانون وجود دارد و کسانی که بر اساس قانون، در مراتب عالی قدرت قرار گرفته اند حق فرماندهی و اعمال قدرت را در قالب قوانین و مقررات دارند. و فرد بر اساس قدرت رسمی و حقوقی که پیدا کرده است به افراد و سطوح زیر دست خود فرمان می دهد و اجرای دستورات آنها به  خاطر قدرت نفوذ معنوی یا شخصی نیست.

 

  • اعمال قدرت بر مبنای قراردادهای سنتی – Traditional Authority

این نوع اعمال قدرت، بر اساس اعتقاد به تقدس سنت های باستانی و کهنسالی است که بر مبنای آن فرماندهان و روسا در منطقه خود دارای تقدس هستند و زیردستان به خاطر سنت ها به آنها وفادار می باشند و فرامین آنان را اجرا می کنند.

  • اعمال قدرت بر مبنای جاذبیت و نفوذ رهبر

این نوع قدرت بر مبنای اختصاص تقدس استثنایی و خاص به یک فرد با نفود و یا قهرمان قرار دارد که اعمال او به عنوان نمونه و الگو انتخاب می شود. قدرت و نفوذ رهبر، منحصر به فرد است و ماکس وبر از او به عنوان کاریزما یاد می کند که به مفهوم " هدیه الهی " است و از فرهنگ لغات مسیحیت گرفته شده است. در این نوع سازمان، سلسله مراتب و عناوین و مشاغل به صورت رسمی وجود ندارد و افرادی که نظرات رهبر را دنبال می کنند پیروان او محسوب می شوند. قدرت رهبر با در گدشت یا کناره گیری او از بین نمی رود و وراثت در آن جایی ندارد.

 

مشخصات بوروکراسی

ماکس وبر توضیح می دهد که سازمان های جدید بر اساس این مشخصات ششگانه انجام وظیفه می کنند:

1. اصول ثابت و قلمرو قانونی که نظام بر اساس آنها در چارچوب قوانین و مقررات اداری شکل می یابد و می توان آن را در سه قسمت ملاحظه کرد:

الف – کارهای مشخصی که برای تحقق هدف های سازمان انجام می شود و به عنوان وظایف اداری و به شکل پایداری بین افراد تقسیم شده است.

ب – اعمال قدرت نیز تابع سلسله مراتب و قوانینی است که توسط افراد مسئول اجرا می شود.

ج – متدهای لازم بکار گرفته می شود تا برای اجرای مداوم و منظم وظایف، فقط افرادی که دارای صلاحیت های لازم هستند به کار گرفته شود.

2. اصول سلسله مراتب اداری و سطوح درجه بندی شده اعمال قدرت، به مفهوم یک سیستم منسجم فرماندهی است که در آن سطوح پایین اداره توسط سطوح بالا مطابق یک شکل منظم، هدایت و رهبری می شوند. اصول سلسله مراتب اعمال قدرت اداری، در همه ساختمان های بوروکراتیک یا سازمان های بزرگ اعم از سازمان های سیاسی، مذهبی و اقتصادی عمومی یا خصوصی وجود دارد.

3. مدیریت ادارات مدرن بر اساس مدارک نوشته شده ای قرار دارد که نسخه یا نمای اصلی آن نگهداری می شود. بنایراین این تعدادی کارمندان اداری وجود دارند که کار آنها تهیه و نوشتن مدارک است و در سازمان به عنوان یک دفتر مشغول کار هستند.

4. مدیران ادارات، به خصوص مدیران تخصصی اداره ها، در سازمان های جدید به طور عمومی و تخصصی آموزش می بینند. این آموزش کارکنان سازمان ها، در بخش های خصوصی نیز همچون بخش ها دولتی رو به افزایش است .

5. هنگامی که اداره، گسترش کامل پیدا می کند نیازهای اداری، بدون توجه به محدودیت زمان اجباری کار، استفاده از تمام ظرفیت کاری اداره را طلب می نماید.

6. مدیریت اداره، قوانین عمومی راکه کم و بیش پایدار و جامعه می باشند و می توان آنها را آموخت رعایت می کند. همچنین این مجموعه شامل آموزش تکنیک هایی است که باید کارمندان آن را فرا گیرند.

 

اصول و مبانی مدیریت/دکتر جاسبی