تجزیه و تحلیل و طبقه بندی مشاغل - Analysis and Classification of Jobs
ساعت ۱٢:٥۸ ‎ق.ظ روز جمعه ۱٦ فروردین ۱۳٩٢  کلمات کلیدی: مدیریت منابع انسانی

تعریف تجزیه و تحلیل شغل

تجزیه وتحلیل شغل به روش هائی اطلاق می شودکه اطلاعات و حقایق مربوط به کیفیت وماهیت هریک ازمشاغل سازمانی ،  شرایط انجام وظایف ومسئولیتهای آن را بطور سیستماتیک جمع آوری،مطالعه،تجزیه وتحلیل ویادداشت می شود.بنابراین تجزیه و تحلیل شغل یاکارشکافی عبارت ازکشف،مطالعه وثبت جنبه های مشخص واساسی هر یک از مشاغل سازمانی است.در واقع بوسیله تجزیه وتحلیل شغل خلاصه ای از وظایف،تقسیم کار ومسئولیتها،رابطه با مشاغل دیگر،دانش ومهارتهای مورد نیازبرای تصدی شغل وشرایط کاری آن شغل تهیه می گردد.
شغل به مجموع وظایف ومسئولیت هائی که انجام آن درسازمان به عهده  یک فرد محول می گردد، اطلاق می گردد.
 
فواید تجزیه وتحلیل شغل :
1- تهیه نمودارسازمانی وبرقراری ارتباطات مطلوب
2- تهیه شرح وظایف  و شرایط احراز شغل
3- تهیه خط مشی های پرسنلی،برنامه ریزی نیروی انسانی وترفیعات
4- ارزابی مشاغل وتهیه نظام عادلانه حقوق ودستمزد
5- ارزیابی عملکردوکارآئی کارکنان
6- بهسازی وآموزش
7- تعیین وتهیه استانداردها وفعالیتهاازطریق مطالعه حرکات وزمان سنجی
8- برقراری سیستم ایمنی وبهداشت
9- ارتقاء سطح تولیدوافزایش بازدهی کارافراد
 
زمان اجرای تجزیه وتحلیل شغل :
• هنگام تاسیس سازمان                                 
• زمان بسط ویاایجاد مشاغل جدید وادغام                          
• زمانی که تغییر تکنولوژی منجر به تغییر مشاغل شود.
• هنگام کاهش پستهای سازمانی
 
 تجزیه وتحلیل شغل از طریق پاسخ گوئی به سه سوال زیرانجام می گیرد:
• چه کاری انجام می گیرد؟ (فیزیکی،فکری)
• چطورکار انجام می گیرد؟
• چرا آنطور کار انجام می گیرد؟
 
روشهای تجزیه وتحلیل شغل :
• پرسشنامه
• روش مشاهده
• روش مصاحبه
• روش استفاده از سوابق شغلی کارکنان
• روش ترکیبی

عواملی که باید درتجزیه وتحلیل شغل مورد مطالعه وبررسی قرارگیرند :
• نوع شغل
• شرح وتوصیف وظایف
• معلومات علمی
• تجربه عملی
• ظرفیت ابتکار
• دشواری وظایف
• مسوولیت مالی
• مسوولیت سرپرستی مشاغل دیگر
• مسوولیت حفظ اطلاعات محرمانه
• ارتباط وتماس با مردم وارباب رجوع
• حدود نظارتی که بر شغل اعمال می شود
• فعالیتهای فکری
• فعالیتهای فیزیکی
•  شرایط کاروخطرات وخستگیهای ناشی از آن
 
پرسشنامه تجزیه وتحلیل شغل :
معمولا سوالات پرسشنامه تجزیه شغل، درپنج قسمت (شرح وظایف- مهارتها- مسئولیتها- فعالیتها- شرایط کار) به شرح زیر تنظیم می گردد :
 
الف- شرح وظایف :
• هدف اساسی کاری که به عهده شما محول شده است چیست؟
• چه وظایفی رادرساعات اداری شخصا انجام می دهید؟
• چه وظایفی رادریک دوره معین ،مثلا ،درظرف هفته یا ماه انجام می دهید؟
• انجام چه امورفرعی علاوه بروظایف اصلی بعهده شما محمول شده است؟
• سرپرستی چند کارمندرابعهده دارید؟ عناوین مشاغل وتعداد کارمندان رادر هر شغل ذکر کنید؟
• به چه مقامی در سازمان گزارش می دهید؟
• در انجام وظایف از چه مقامی در سازمان دستور می گیرید؟
 
ب- مهارتها :
• به عقیده شما ،چه درجات تحصیلی(ابتدائی ،متوسطه،عالی)
• برای تصدی شغلی که شما عهد دار انجام تکالیف آن هستید ضروری است؟
• آیاگذراندن دوره تخصصی یا آموزشی خاصی را،برای کسی که بخواهد داوطلب انجام وطایف شغلی که شما تصدی آنرا بعهده داریدبشود،لازم می دانید؟
• در نظر گرفتن حداقل معلومات علمی لازم،به عقیده شما،حداقل تجربه عملی(هفته- ماه- سال)برای فردی که وظایف شغل مورد تصدی شما، یا شغلی مشابه را عهده دار گرددچیست؟
• در چه مشاغلی، کارمند تجربه لازم را برای تصدی شغلی که شما مسئول انجام تکالیف آن می باشند می تواند کسب کند؟
• انجام وظایف در شغل فعلی، شما رابرای تصدی کدامیک ازمشاغل بالاتردرسازمان آماده می کند؟
• دشوارترین جنبه وظایف شغل کدام است؟واز چه جهت آن را دشوار می دانید؟
 
ج- مسئولیتها :
• آیادرانجام وظایف سازمانی با دریافت وپرداخت ،نگهداری وجوه واسنادوسایراقلام دارائیهای موسسه سروکاردارید؟اگر چنین باشد،حدودمسئولیت خود را از حیث  مقدار ، ارزش و زمانی که برای هرمورد مصروف می دارید بیان کنید.
• حدودنظارت وسرپرستی که از لحاظ راهنمائی،تقسیم کار،ومنترل افرادی که با شما کارکی کنند اعمال می دارید چیست؟
• آیامسئولیت دیگری ،جز اداره وجوه ونظارت برافراد،بعهده شما محول شده است؟
• چه نوع اسناد واطلاعات محرمانه در اختیار شما قراردارد؟
• آیادر انجام تکالیف خود با مردم وارباب رجوع یا مشتریان تماس وارتباط برقرار می سازید؟کیفیت وهدف این ارتباط رااز لحاظ مسئولیتهای سازمان بیان دارید.
• کدامیک ازوظایف وتکالیف شغل شما مستلزم تجزیه وتحلیل واخذ تصمیم است؟
• چه تصمیماتی را بدون مراجعه به رئیس بلاواسطه شخصا اتخاذ می کنید؟
• چه نوع گزارشها