تصمیم گیری - Decision making
ساعت ٢:٥۸ ‎ب.ظ روز سه‌شنبه ٢٠ فروردین ۱۳٩٢  کلمات کلیدی: برنامه و بودجه ، کارشناسان سیستم

تصمیم گیری و مدیریت مترادف هم هستند . یا می توان گفت جنبه اصلی مدیریت تصمیم گیری است . 

مساله یابی  

پیش از آنکه مساله را بتوان حل کرد ، باید شناخت و تعریف صحیحی از آن داشت ، یعنی تعیین کرد که چه وضعیتی نمایانگر مساله است و کدام مساله باید حل شود ؟ این فرایند شناسایی مساله و تعیین مساله و تعیین اهداف و اولویت بندی آنها را مساله یابی می نامند .

در فرایند مساله یابی از دو روش ، روش رسمی و روش غیر رسمی استفاده کرد .

الف ) مسئله یابی رسمی

در روش رسمی دو رویه مستقیم و غیر مستقیم وجود دارد که در رویه مستقیم مدیر خودش از وضعیتهای ایجاد شده زیر به وجود مساله پی می برد .

1. انحراف از تجربیات گذشته

2. انحراف از برنامه تعیین شده

3. پیشی گرفتن رقبا

در رویه غیر مستقیم مساله یابی عبارتند از :

1. از طریق کارکنان

2. از طریق مافوق ها

3. از طریق ارباب رجوع یا مشتری

ب ) مساله یابی غیر رسمی

مساله از طریق ارتباطات غیر رسمی و بینش فراهم آمده است .

تعریف تصمیم گیری

تصمیم گیری فرایندی را تشریح می کند که از طریق آن ، راه حل مساله معینی انتخاب می گردد .

انتخاب

به مجموعه فعالیت های فرد بر می گردد که موجب انتخاب یک بدیل از مجموع بدیل ها می شود ؛ بنابر این انتخاب کردن جزئی از تصمیم گیری است .

 

فرایند حل مساله

به یک دسته فعالیت های گسترده ای که یافتن و به اجرا در آوردن راه حلی برای اصلاح یک وضعیت نامطلوب را در بر دارد ، فرایند حل مساله گفته می شود .

 

انواع مساله و تصمیم

میزان اطلاعاتی که به هنگام اخذ تصمیم در دسترس مدیر قرار دارد ، متفاوت است . در مواردی که تجربه و اطلاعات به میزان کافی هست ، اخذ تصمیم با اطمینان صورت می پذیرد؛ ولی هنگامی که تجربه و اطلاعات در موردی ناچیز است ، باید در اخذ تصمیم بسیار محتاط بود آنجایی که اطلاعات ، اساس تصمیم گیری است جنبه ای از سازماندهی که فرایند جریان اطلاعات را شرح می دهد مورد توجه بسیار قرار می گیرد . یک دستورالعمل خوب برای اخذ تصمیم از 90 درصد اطلاعات و 10 درصد الهام و بینش تشکیل می شود . به نظر استینر ، جریان اطلاعات همانند جریان خون برای حیات و سلامت هر واحدی لازم است .

تصمیم های برنامه ریزی شده و نشده

تصمیم های برنامه ریزی شده - تصمیم هایی هستند که بر حسب عادت ، قانون یا رویه اخذ می گردد و برای مسائل ساده و پیچیده به کار می رود . هر چه تصمیم ها ، نامنظم تر ، جدیدتر و دارای نتایج عمده ای باشد ، یا به بیان دیگر پیچیده تر باشد و تعهدات عمده ای را دربرداشته باشد ، به همان نسبت هم تبدیل آنها به شکل برنامه ریزی شده دشوارتر است . اگر مساله تکرار شود و عوامل تشکیل دهنده آن را بتوان تحلیل ، پیش بینی و تعریف کرد آنگاه چنین مساله ای را می توان برنامه ریزی کرد ؛ البته تصمیم های برنامه ریزی شده ، تا حدی آزادی مدیر را محدود می سازد ؛ زیرا سازمان ، به جای فرد تصمیم می گیرد که چه باید کرد .

تصمیم گیری برنامه ریزی نشده - این تصمیم ها  با مسائل غیر معمول و منحصر به فرد سر و کار دارد . اگر مساله ای به اندازه کافی تکرار نشود که بتوان برای آن خط مشی ای تعیین کرد یا آن قدر مهم باشد مه نیازمند به برخورد خاصی باشد ، باید با تصمیم مقتضی و برنامه ریزی نشده حل گردد ؛ هر چه فرد رد سلسله مراتب سازمانی بالاتر رود ، داشتن توان اخذ تصمیم های برنامه ریزی نشده اهمیت بیشتری می یابد ، زیرا بیشتر تصمیم هایی که باید بگیرد برنامه ریزی نشده است .

موقعیت های تصمیم گیری

  1.  موقعیت اطمینان / اطلاعات مورد اطمینان قابل اندازه گیری و دقیق است .
  2. موقعیت مخاطره / اطلاعات کامل نیست .
  3. موقعیت عدم اطمینان / اطلاعات ما نسبت به موضوع ناچیز است .

مسئله و فرصت

  •  مسئله به عبارتی چیزی است که توان سازمان را در رسیدن به اهداف به خطر می اندازد .
  • فرصت ، چیزی است که احتمال فراتر رفتن از اهداف را فراهم می کند .

مینسبرگ ، بحران ، مساله و موقعیت را این گونه تعریف می کند .

  •  بحران ؛ پیش آمد حادثه ای ناگهانی از قبیل آتش سوزی یا ورشکستگی یکی از صاحبان عمده موارد اولیه و مانند آن است که به رسیدگی و تصمیم گیری فوری نیاز دارد .
  • مساله ؛ از طریق جریانی از داده های شفاهی مکرر و مبهم از انباشتگی حوادث چندگانه آشکار می شود.
  • موقعیت ؛ اغلب توسط یک فکر یا حادثه ای غیر بحرانی جلوه گر می شود و امکان فراتر رفتن از اهداف را فراهم می آورد .

فرایند منطقی حل مسئله 

1. شناسایی وضعیت ؛  برای شناسایی باید سه جنبه را در نظر گرفت .

  • جنبه اول - تعریف مسئله
  • جنبه دوم - شناسایی اهداف تصمیم
  • جنبه سوم - تشخیص علل

2. ایجاد بدیل ها

3. ارزیابی بدیل ها و انتخاب بهترین آنها

4. اجرای تصمیم و پیگیری آن

موانع حل مساله مدیری

1. اجتناب آرام

2. تغییر آرام

3. اجتناب دفاعی

4. ترس

روش ها و فنون معین تصمیم گیری

1. تفکر خلاق

2. تحقیق در عملیات

3. مفاهیم زیربنایی و استراتژی ها 

 

اصول مدیریت / رضائیان