انواع خط مشی - Types of Policies
ساعت ۱۱:٤٤ ‎ب.ظ روز پنجشنبه ٢٩ فروردین ۱۳٩٢  کلمات کلیدی: خط مشی

خط مشی در مفهوم کلی الگوی عملی پایداری است که انتظارات مختلفی و گاهی متناقض را پاسخ داده و برای جلب همکاری در حل مسائل ایجاد انگیزه می نماید. گرچه تعریف خط مشی به روشنی کار ساده ای نیست ولی این اصطلاح دو ویژگی بارز دارد.

اول؛ اینکه خطمشی یک الگو عملی است و نه یک رویداد مجرد ّو انتزاعی.مثلاً راه حل مسائلی که فقط یکبار در تاریخ یک کشور اتفاق می افتد، خطمشی نیست مگر اینکه آن مسئله باقی بماند و حل آن در قالب یک عمل یا فعالیت مستمر و مداوم، ضرورت داشته باشد.

دوم؛ اینکه اجرای خطمشی، به دلیل نیازبه هماهنگ ساختن عوامل ناسازگار یا ایجاد انگیزه برای اقدام جمعی در افرادی که اهداف مشترک دارند و با یکدیگر همکاری می کنند، یک عمل اجتماعی محسوب می شود. گاهی اوقات نظریات متناقض و متنوع در مورد خطمشی ها ارائه می شود که فاقد جنبه عمومی است. در حالی که خطمشی باید به اندازه کافی در زندگی روزمره عمومیت داشته باشد . تاسیس اداره های جدید، تغییر و تحول در گردش کار سیستم ها ، و سازماندهی گروه ها از جمله اقداماتی هستند که به واسطه ادراک خطمشی گذران از ضرورت جوابگویی به نیازها و برقراری نظم، به عملا می آید و جنبه عمومی و اجتماعی دارند .

یکی از متداول ترین طبقه بندی انواع خطمشی به قوای سه گانه هیئت حاکمه مربوط می شود که متناسب با حوزه فعالیت، اختیار و عملکرد خود خطمشی های سه گانه را تهیه و تدوین می نمایند :

  1. خطمشی های قضایی – judicial policies به وسیله قوه قضائیه و دادگاه ها اتخاذ و تدوین می شود که مانند دستورالعمل های قوه قضائیه و یا آرای دیوانعالی کشور که به وحدت رویه در رسیدگی به دعاوی می انجامد .
  2. خطمشی های اجرایی – Executive Policies که به وسیله سازمان ها و دستگاه های قوه مجریه تهیه و تنظیم می شود نظیر آئین نامه ها، تصویب نامه و بخشنامه های وزارتخانه ها یا هیئت دولت .
  3. خطمشی های تقنینی – Legislative Policies که به وسیله نمایندگان مجلس قانئنگذاری از طریق ارائه طرح ها یا لوایح قانونی و تصویب می شوند مانند قوانین موضوعه.

یک تقسسیم بندی دیگر به خطمشی های مکتوب یا تصریحی و خطمشی های تلویحی و یا غیرمدون اشاره می کند. پس در صورتی که قوانین و مقررات خاصی در مورد مسئله یا مشکل وجود داشته باشد به آن خطمشی تصریحی گفته می شود زیرا می توان به صراحت موارد مقررات نسبت به مسئله یا مشکل مسکوت باشد و نص صریح قانونی یا خطمشی روشنی در آن مورد وجود نداشته باشد، خطمشی تلویحی و غیرمدون است.

یک طبقه بندی دیگر از انواع خطمشی مبتنی بر اصل جدایی سیاست از اداره یا اصل دو شاخگی است . این طبقه بندی به دو نوع کلی از خطمشی ها اشاره می کند: خطمشی سیاسی – تقنینی و خطمشی اداری – اجرایی. مراجع قانونی و مسئولان ذی صلاح سازمان های حاکم بر جامعه باشد. در جهت اجرا و تسهیل اعمال خطمشی های نوع اول، خطمشی های اداری – اجرایی نیز تهیه و تدوین می شوند که بیشتر جنبه کاربردی و اجرایی دارد .

یک تقسیم بندی دیگر، خطمشی ها را به سه نوع فراگیر، هادی و عمومی طبقه بندی نموده است. خطمشی فراگیر یا ابر خطمشی، جنبه فراگیرتری نسبت به دیگر خطمشی ها داشته و از همه کلی تر است خطمشی هادی یا راهنما نحوه خطمشی گذاری را در زمینه های دیگر ترسیم می نماید. به عبارت دیگر خطمشی هادی با دیدی کلان نسبت به مسائل و مشکلات، آنها را تجزیه و تحلیل نموده و چارچوبی اساسی و مفید را برای تهیه و تنظیم خطمشی های فرعی و خرد فراهم می سازد. خطمشی های عمومی نیز بیانگر عملیات و فعالیت های سازمان های عمومی برای برطرف کردن مشکلات و مسائل جامعه است .

دانشمند دیگری برای تبیین فعالیت های خطمشی عمومی یک تقسیم بندی سه گانه را ارائه داده است.

الف – خطمشی انظباطی – بازدارنده : Regulatory Policy بطور کلی این قوانین فعالیت ها و اعمال شهروندان را در سطح جامعه تنظیم می نماید. ضوابط انظباتی – بازدارنده در زمینه های مختلف نظیر: بازرگانی، ثبت نرخ ها، بهداشت و امنیت عمومی، ارتباطات و دیگر مسائل اجتماعی، برای رفع نیازها و مشکلات مردم مورد استفاده قرار می گیرد .

ب- خطمشی توزیعی : Distributive policy خطمشی های توزیعی، نحوه استفاده از کالاها و خدمات را برای بخش های معینی از جامعه روشن می سازد. از مهمترین زمینه های کاربردی خطمشی توزیعی، بهداشت و رفاه عمومی است .

ج – خطمشی توزیعی مجدد : Redistributive Policy هدف این نوع خطمشی ها توزیع مجدد امکانات و منابع در جامعه می باشد ، مانند مالیات تصاعدی برای افرادی که از سطح درآمد بالایی برخوردار هستند و از محل این نوع درآمدها، برنامه های رفاه و تامین اجتماعی تهیه و تنظیم می شود .